Krótka historia IRA

 

Historia IRA zaczyna sie na poczatku XX wieku, czasów „powstania wielkanocnego” w Irlandii. W drugi dzień świąt Wielkanocnych 1916 roku organizacja irlandzkich nacjonalistów pod nazwa Ochotnicy Irlandzcy wespół z Armią Obywatelską Jamesa Conolly’ego podjęli zbrojną walkę z angielskim okupantem. Powstańcy zajęli kilka ważnych budynków w mieście, w tym budynek dublińskiej poczty, proklamowali oni utworzenie Republiki Irlandii. Powstanie, które w zamyśle bojowników miało objąć cały kraj toczyło sie jedynie na ulicach Dublina i zakończyło sie porażką po 6 dniach, pochłaniając 500 ofiar. W wyniku walk miasto doznało poważnych uszkodzeń. Władze Wielkiej Brytanii surowo ukarały przywodców zrywu, 16 z nich zostało straconych. Surowa kara spotkała sie z oburzeniem Irlandczyków, których wielu walczyło wtedy u boku Anglii we Francji licząc na wdzięczność Anglików i możliwość utworzenia w przyszłości niepodległej Irlandii. Nadzieje te rozwiała brytyjska reakcja na powstanie wielkanocne, nastroje wśród Irlandczyków zradykalizowały sie. Jeden z byłych powstańców, Michael Collins przystąpił do odbudowywania struktur Ochotników Irlandzkich , które przekształcił w Irlandzką Armie Republikańską. W 1919 roku partia Sinn Fein ogłosiła Irlandie republiką, ogłoszono powstanie irlandzkiego parlamentu, ministerstw, rządu centralnego i sadu a IRA jako organizacja wojskowa miała podlegać ministerstwu obrony i parlamentowi. Brytyjski rząd uznał wszystkie podjęte przez Sinn Fein decyzje za nieważne i podjął walkę z Irlandczykami.

IRA zdana wiec była na walkę partyzancka, która trwała dwa lata i pochłonęła wiele ofiar. Pierwszy etap działalności IRA to przekształcenie Ochotników Irlandzkich w gotowa do walki zbrojnej partyzantkę. Juz w 1919 z rak bojowników zginęło 15 policjantów – 4 ze stołecznej policji w Dublinie i 11 z Królewskiej Policji Irlandii.

Irlandzcy bojownicy zaczęli atakować ufortyfikowane baraki policyjne w różnych miastach niszcząc 16 z nich i uszkadzając prawie 30.

Walki przybierały na sile, Brytyjczycy ogłosili stan wyjątkowy w części kraju, rozpoczęło się internowanie i egzekucje członków IRA. Irlandczykom zaczęło brakować broni, amunicji, ich aktywność osłabiła się również wobec wysłania przeciw nim zwiększonych sił brytyjskich.

W 1922 zamordowano założyciela IRA Michaela Collinsa.

Działalność IRA doprowadziła do utworzenia Republiki Irlandii składającej się z 26 hrabstw, 6 pozostałych hrabstw Ulsteru pozostało pod kontrolą Londynu. Traktat pokojowy ustanawiający Republikę Irlandii nie zadowolił wszystkich bojowników, nastąpił pierwszy rozłam w łonie republikańskich partyzantów. Członkowie IRA, którzy poparli traktat zostali wcieleni do Irlandzkiej Armii Narodowej. Antytraktatowa IRA doprowadziła w 1922 do wojny domowej trwającej dwa lata i zakończonej ich klęską.

Po wojnie domowej IRA znów zaczęła zdobywać wpływy i zyskiwać nowych członków. Odgrywała ważnę role na irlandzkiej scenie politycznej, dzięki jej poparciu dochodzili do władzy politycy. W latach ’30 dotknęły ją jednak kryzysy ideologiczne, na zmianę popierali ugrupowania lewicowe i prawicowe. Republikańska partyzantka zaczęła chylić sie ku upadkowi, mimo to przeprowadziła kilka zamachów bombowych, próbowała również zgładzić ważne osobistości brytyjskiej administracji m.in króla Jerzego VI na którego zorganizowano nieudany zamach w Belfaście w 1937 roku, a w późniejszym czasie serie zamachów bombowych na terenie Wielkiej Brytanii.

Dowództwo IRA liczyło na pomoc Niemiec we wspólnym ataku na Anglie w trakcie drugiej wojny światowej, liczyli również na wsparcie finansowe oraz zbrojeniowe III Rzeszy. W prowadzonej na terenie Północnej Irlandii kampanii członkowie IRA pomagali w niemieckich nalotach bombowych na tę brytyjską część wyspy. Jednak operacja mająca na celu wsparcie IRA przez Niemców zakończyła się niepowodzeniem, zaś po wojnie w wyniku działań Wlk Brytanii i Republiki Irlandii (która powstała dzięki walce bojowników) uwięziono wielu jej członków, z których część stracono.

IRA stanęła na nogi ponownie w latach ’50 kiedy nieugięte stanowisko angielskiego rządu w sprawie zjednoczenia wyspy przysporzyło jej zwolenników. Rozpoczęła się dekada zamachów i ataków na brytyjskie bazy wojskowe gdzie bojownicy zaopatrywali sie w broń i amunicje.

Początek lat ’60 rozpoczyna okres tzw „Troubles”. Eskalacja przemocy rozpoczęła się dwudniowymi zamieszkami w Derry. Kilkuletnie starcia między katolikami i protestantami (media czasem nazywają ten konflikt „ostatnia wojną religijną Europy”, choć mimo tego ze religia dzieliła zwaśnione grupy jeszcze bardziej nie była głównym powodem walk) zaowocowały również nieporozumieniem w łonie IRA, nastąpił podział na radykalną Tymczasową IRA (PIRA), wierną wartościom republikańskim oraz marksistowską Oficjalną IRA. Tymczasowa IRA rozpoczęła trwającą 30 lat kampanie wojskowa przeciwko obecności Brytyjczyków w Płn Irlandii, jej głównym celem pozostało zjednoczenie wyspy i utworzenie składającego się z 32 hrabstw państwa irlandzkiego. Walki pochłonęły wiele ofiar, PIRA ogłosiła zawieszenie broni w 1997 roku, w 2005 pod okiem międzynarodowych obserwatorów zniszczyła dużą część swojego arsenału i nastąpił formalny koniec kampanii. IRA Oficjalna walczyła do roku 1972. Polityczne skrzydło PIRA, partia Sinn Fein zwiększyła swoje wpływy w republice i Płn Irlandii. Konflikt między PIRA i IRA Oficjalna kosztował życie 40 osób.

Nasilenie walk spowodowała masakra w Derry zwana Krwawa Niedziela, kiedy angielscy żołnierze zastrzelili 14 osób, nieuzbrojonych uczestników demonstracji. Był to początek nowej wojny miedzy PIRA a angielskimi żołnierzami, policjantami oraz paramilitarnymi organizacjami lojalistycznymi. Przez 20 lat walka prowadzona była metodami zamachów bombowych, podpaleń, zabójstw politycznych, ostrzeliwaniem domów i samochodów. Członkowie PIRA zabili ambasadora Wlk Brytanii w Dublinie w 1976, w zamachu bombowym zorganizowanym przez jej bojowników zginął również krewny królowej Elżbiety II, admirał Louis Mounbatten. Lata ’70 to półtora tysiąca ofiar starć irlandzko-brytyjskich.

Lata ’80 nie przyniosły praktycznie żadnych zmian. Uwięzieni irlandzcy bojownicy zaczęli domagać sie przyznania im statusu więźniów politycznych. Domagali sie tego organizując strajki głodowe, poprzedzone tzw „blanket protests”.W wyniku dwumiesięcznej głodówki w 1981 roku zmarło 10 więźniów w tym jeden z ówczesnych liderów IRA i członek Izby Gmin Bobby Sands, będący dziś męczennikiem sprawy republikańskiej.

PIRA dokonywała w tym czasie zamachów bombowych m.in w Hyde Park i Regent’s Park w wyniku których zginęło kilkanaście osób, próbowali również zgładzić Margaret Thatcher, która opowiadała się za siłowym stłumieniem strajków więźniów (w sklepikach z pamiątkami prowadzonymi przez Sinn Fein do dziś można kupić koszulki „I still hate Thatcher”).

IRA nie złożyła broni po porozumieniu miedzy rządami Wlk Brytanii i Irlandii mającego na celu wspólne przeciwdziałanie przemocy, które zostało podpisane w 1985 roku.

Lata ’90 przyniosły m.in atak rakietowy PIRA na siedzibę brytyjskiego rządu w Londynie.

W 1987 po raz pierwszy w wyborach parlamentarnych startowała partia Sinn Fein, polityczne skrzydło IRA, pod warunkiem zaprzestania działalności terrorystycznej zostali oni zaproszeni do rozmów o przyszłości regionu, jednak IRA odrzuciła proponowane porozumienia. W marcu 1994 IRA zorganizowała ataki na lotnisko Heathrow w Londynie, liderzy Sinn Fein zdołali przekonać liderów IRA do zawieszenia broni we wrześniu 1994.Trwało ono do lutego 1996.

Kolejne ogłoszono w 1997 i trwa do dziś dzień (mimo ostatnich incydentów w których śmierć poniosło dwóch angielskich żołnierzy).

W 1998 podpisano Porozumienie Wielkopiątkowe zawarte między rządami Irlandii i Wlk Brytanii. Zakładało ono korzystanie przez strony z pokojowych metod walki, wypuszczenie więźniów organizacji paramilitarnych godzących się na postanowienia porozumienia, rozbrojenie tychże organizacji. Republika Irlandii obiecała zrzec się roszczeń w stosunku do Płn Irlandii w zamian za co Brytyjczycy uchylili ustawę o administrowaniu Irlandią z 1920 roku. Porozumienie to jednak zakładało, że Ulster nadal pozostaje częścią Wlk Brytanii. Zmęczeni długotrwałym, krwawym konfliktem mieszkańcy Republiki Irlandii i Płn Irlandii opowiedzieli sie za jego przyjęciem.

Nie koniec to jednak działalności republikańskiej partyzantki. W 1996 działalność rozpoczęła Kontynuacja IRA (CIRA), powstały już w 1986 roku odłam organizacji. Nie zdołali jednak podporządkować sobie Tymczasowej IRA z której wyłoniła sie Prawdziwa IRA (RIRA), która nie akceptowała postanowień porozumienia pokojowego. Była ona zbrojnym ramieniem powstałego w tym samym roku Komitetu o Suwerenność 32 Hrabstw. Jednak zorganizowana przez nich zamach w Omagh w 1998 roku, w którym zginęło 31 osób a ponad 200 zostało rannych nie przysporzył im poparcia i RIRA usunęła się w cień.

Zgromadzenie Płn Irlandii w skład którego wchodziła również Sinn Fein nie uzyskał poparcia. Przeciwni byli mu protestanci, którzy nie byli zadowoleniu z udziału Sinn Fein we władzy przez rozbrojeniem IRA. Ta jednak nie godziła się na natychmiastowe rozbrojenie, podjęła jednak rozmowy z Międzynarodowa Komisją ds. Rozbrojenia. Jednak przedłużające się negocjacje w tej sprawie skłoniły rząd brytyjski do ponownego przejęcia kontroli nad Ulsterem. W skutek tego rozmowy IRA z komisja zostały zawieszone ale dopuszczono międzynarodowych obserwatorów do części składów broni republikanów.

IRA oficjalnie rozbroiła się nie podając jednak szczegółów co do sposobów zniszczenia i ilości zniszczonej broni. Mao kto wierzy ze republikanie pozbyli sie całego arsenału.

Jej odłamy nie zgodziły sie na fotografowanie niszczenia posiadanej broni.

Różne odłamy IRA współpracowały na przestrzeni lat z różnymi podobnymi grupami na świecie wymieniając się doświadczeniem, dostarczając miejsc treningowych i instruktorów. Wśród organizacji współpracujących z różnymi odłamami IRA wymienia sie m.in baskijskich separatystów z ETA, Organizacje Wyzwolenia Palestyny czy Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii.

Historycy wspominają również o roli IRA w odsunięciu na dalszy plan organizacji irlandzkich nacjonalistów zrzeszonych wokół generała O’Duffy w ruchu Błękitne Koszule, mającej podobne do IRA cele (wyzwolenie i zjednoczenie Irlandii).Badacze twierdzą że udział Błękitnych Koszul w hiszpańskiej wojnie domowej uchronił ich przed wstąpieniem na scieżke terroryzmu.

%d blogerów lubi to: